วิวัฒนาการของแนวคิดเรื่องหมู่บ้านโลก
ความเป็นมา
มีการจัดหมู่บ้านโลกขึ้นเป็นครั้งแรกในการประชุมนานาชาติเรื่องโรคเอดส์ที่กรุงเทพฯ ประเทศไทย ในปี 2547 ด้วยความริเริ่มของคณะกรรมการสำหรับโครงการด้านชุมชน (Community
Programme Committee) โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อจัดพื้นที่เปิดให้ชุมชนสามารถนำประสบการณ์ ทักษะและความรู้มาแบ่งปันกับคนอื่นๆ หมู่บ้านโลกที่จัดขึ้นครั้งแรกนี้ เป็นโลกเล็กๆของของชุมชนที่แสวงหาการแก้ปัญหาเรื่องเอดส์ ช่วยเชื่อมโยงผู้คนจากทุกมุมโลกเข้าด้วยกัน สร้างสะพานเชื่อมโยงข้ามเส้นแบ่งพื้นที่ต่างๆทางภูมิศาสตร์ และช่วยสร้างอัตลักษณ์โดยรวมสำหรับทุกคน ต้องขอบคุณการเข้าถึงชุมชนและการทำงานของสื่อที่มีประสิทธิภาพ ทำให้มีผู้มาเยี่ยมชมหมู่บ้านโลกประมาณ 25,000 คนในช่วงหนึ่งสัปดาห์ของการประชุมฯ โดยส่วนใหญ่จะเป็นนักเรียนและนักศึกษา
การประชุมนานาชาติฯที่เมืองโตรอนโต ประเทศแคนาดา ก็นำแนวคิดเรื่องหมู่บ้านโลกไปใช้ พร้อมทั้งต่อยอด ขยายผลออกไปอีก โดยมีจุดมุ่งหมายให้ชุมชนผู้ด้อยโอกาสและได้รับผลกระทบจากเอดส์เข้ามาร่วมในการประชุมนานาชาติมากขึ้น
ส่วนต่างๆในหมู่บ้านโลก
พื้นที่การสร้างเครือข่าย (Networking
Zone) – ในกรุงเทพฯ มีพื้นที่การสร้างเครือข่าย 14 พื้นที่ด้วยกัน ส่วนที่โตรอนโต มีเพิ่มขึ้นเป็น 19 พื้นที่ กลุ่มชุมชนและกลุ่มพันธมิตรต่างๆจะได้รับการส่งเสริมให้มาจัดพื้นที่ร่วมกัน โดยแบ่งประเภทไปตามลักษณะประชากร ภูมิภาค หรือประเด็นปัญหา มีการจัดรายการตามโปรแกรมต่างๆบ้างในพื้นที่เหล่านี้ แต่ก็มีที่สำหรับการมาเที่ยวชม มาพบปะกับคนอื่นๆ มาเรียนรู้ หรือเพียงแค่มาเดินเล่นแถวนี้ก็ได้
ซุ้มต่างๆ – ที่กรุงเทพฯ ซุ้มขององค์กรเอกชนตั้งอยู่ในพื้นที่สำหรับจัดนิทรรศการ โดยเรียงเป็นแถวคู่กันไปกับซุ้มเชิงพาณิชย์ ส่วนที่โตรอนโต ซุ้มขององค์กรพัฒนาเอกชนตั้งอยู่ในหมู่บ้านโลก
ศาลาเยาวชน – การขยายขนาดของศาลาเยาวชนสะท้อนให้เห็นถึงการเติบโตและการพัฒนาของการมีส่วนร่วมและกิจกรรมการเคลื่อนไหวของเยาวชนในการประชุมนานาชาติเรื่องโรคเอดส์ ที่โตรอนโต ในศาลาเยาวชนมีการประชุมเชิงปะทะสังสรรค์ การแสดงต่างๆ ห้องนั่งเล่น การแสดงผลงานศิลปะ และมีโต๊ะสำหรับการมาให้พันธสัญญาไว้ ซึ่งกิจกรรมหลังนี้เริ่มทำมาตั้งแต่ที่กรุงเทพฯแล้ว
ร้านหรือแผงลอยเล็กๆ – ร้านหรือแผงลอยเล็กๆของโครงการที่มีกิจกรรมสร้างรายได้ โดยส่วนใหญ่จะเป็นการจำหน่ายสิ่งของที่ผลิตโดยผู้มีเชื้อเอชไอวีนั้น ได้รับความสำเร็จเป็นอย่างดีที่กรุงเทพฯ ส่วนที่โตรอนโต กิจกรรมนี้ได้ขยายขึ้นให้ครอบคลุมทุกกลุ่มจากทั่วโลก นอกจากนี้ ซุ้มขายของบางซุ้มยังเป็นสถานที่สำหรับการมารวมตัวกันของผู้คนด้วย
การประชุมต่างๆ – ในโตรอนโต มีการเพิ่มการประชุมต่างๆมากขึ้น และจัดใน 2 สถานที่ คือที่เวทีใหญ่ และที่ศาลาเยาวชนหรือพื้นที่ที่จัดไว้สำหรับการเสวนาของชุมชน การประชุมดำเนินไปในลักษณะทีเอื้อให้มีการปะทะสังสรรค์และสะท้อนประเด็นสำคัญๆของแต่ละวัน
การพบปะกับวิทยากรผู้นำเสนอในการประชุมรวม – ส่วนนี้ของหมู่บ้านโลกในกรุงเทพอาจถือได้ว่าเป็นส่วนหนึ่งที่ประสบความสำเร็จสูงสุด จึงได้มีการจัดกิจกรรมนี้อีกครั้งที่โตรอนโต ทุกวันในช่วงเวลาพักรับประทานอาหารกลางวัน วิทยากรที่นำเสนอในที่ประชุมรวมในช่วงเช้าจะมาที่เวที่ของหมู่บ้านโลก กล่าวสรุปอย่างรวดเร็วถึงสิ่งที่นำเสนอไปในช่วงเช้าจากนั้นก็ตอบคำถามของผู้ที่อยู่ข้างล่าง ซึ่งเป็นโอกาสในการถามคำถามที่แม้กระทั่งผู้เข้าฟังการประชุมรวมก็อาจไม่มีโอกาสเช่นนี้ ที่โตรอนโต กิจกรรมนี้อุทิศให้แก่ Peter
Busse นักเคลื่อนไหวจากประเทศแอฟริกาใต้ที่เป็นผู้ดำเนินรายการของกิจกรรมนี้ที่กรุงเทพฯ และมาเสียชีวิตลงเมื่อเดือนมกราคม 2549
ห้องประชุมต่างๆ – ที่กรุงเทพฯ การจัดพื้นที่สำหรับให้ชุมชนใช้เป็นที่ประชุมนั้น น่าจะทำได้ดีกว่านั้น แต่ที่โตรอนโต มีการหาห้องประชุมเพิ่มเติมไว้ในสถานที่จัดการประชุม จึงไม่ต้องมีการหาห้องประชุมเพิ่มเติมอีก
สถานีวิทยุชุมชน – จากผลการวิเคราะห์กิจกรรมนี้ที่จัดขึ้นในกรุงเทพฯ ผลกระทบที่รายการวิทยุจะส่งผลให้เกิดขึ้นนั้น ไม่คุ้มกับทรัพยากรที่ต้องใช้ในการจัดรายการ ดังนั้น จึงไม่มีการทำกิจกรรมนี้ซ้ำที่โตรอนโต
หมู่บ้านเสมือน – ส่วนนี้เป็นโครงการที่ริเริ่มใหม่ที่โตรอนโต เป็นเว็บไซต์ของหมู่บ้านโลกที่จัดทำขึ้นมาแยกต่างหาก ซึ่งมีรายละเอียดเกี่ยวกับโปรแกรมต่างๆของหมู่บ้านโลก แผนผังอาคาร และรายชื่อของผู้จัดนิทรรศการและผู้ดำเนินกิจกรรมในพื้นที่การสร้างเครือข่าย มีการถ่ายทอด/แพร่ภาพทางอินเตอร์เน็ตสำหรับเกือบทุกรายการที่จัดขึ้นในห้องประชุม 2 แห่งและบนเวทีใหญ่ ซึ่งทำให้เพิ่มการมีส่วนร่วมในหมู่บ้านโลกได้เป็นวงกว้าง ถือได้ว่าเป็นองค์ประกอบที่สำคัญองค์ประกอบหนึ่งของหมู่บ้านโลก
การย้ายจากการเป็นส่วนประกอบรอบนอกเข้าไปเป็นแกนหลักของการประชุม
ระหว่างการวางแผนสำหรับการจัดการประชุมนานาชาติเรื่องโรคเอดสืครั้งที่ 16 ที่โตรอนโต เป็นที่แน่ชัดว่าสมาชิกของคณะกรรมการจัดการประชุมนานาชาติ (เดิมคือ Conference
Organizing Committee หรือ COC – ปัจจุบันเรียกว่า Conference
Coordinating Committee หรือ CCC) และคณะกรรมการสำหรับโครงการต่างๆ 3 คณะ (ด้านวิทยาศาสตร์ ชุมชน และภาวะความเป็นผู้นำ) ต่างมีความเห็นว่าหมู่บ้านโลกเป็นแกนหลักที่สำคัญของการประชุมฯ ไม่ได้เป็นโครงการริเริ่มใหม่ หรือโครงการ “เสริมพิเศษ” อีกต่อไป และเช่นเดิม หมู่บ้านโลกตั้งอยู่ในบริเวณอาคารของที่ประชุม ภายใต้การกำกับดูแลของคณะกรรมการสำหรับโครงการด้านชุมชน (Community
Programme Committee) และผู้ที่จัดการและบริหารหมู่บ้านโลกก็คือเจ้าหน้าที่จากองค์กร Toronto
Local Host (ที่จัดตั้งเป็นองค์กรอิสระที่ไม่แสวงหากำไร และมีคณะกรรมการบริหารของตนเอง)
ที่ตั้งทางกายภาพของหมู่บ้านโลกในการประชุมนานาชาติปี 2549 นับว่าสำคัญ ไม่เพียงแต่มันจะตั้งอยู่ในบริเวณสถานที่จัดประชุมเท่านั้น หากยังตั้งอยู่บริเวณทางเข้าของศูนย์ประชุมอีกด้วย ทำให้ผู้เข้าประชุมต้องเดินผ่านหมู่บ้านโลกเพื่อเข้ามายังบริเวณที่จัดไว้สำหรับการลงทะเบียน ซึ่งหมายความว่าผู้เข้าร่วมประชุมจำนวนมากได้มีโอกาสสัมผัสกับบรรยายของหมู่บ้านโลกตั้งแต่ระยะเริ่มต้นของการประชุม หลานคนกลับมาเยี่ยมชมอีก และส่วนใหญ่กลับมาเยี่ยมชมมากกว่าหนึ่งครั้ง
แนวคิดเรื่องหมู่บ้านโลกได้รับการรับรองว่าเป็นความสำเร็จอันยิ่งใหญ่ของพื้นที่การประชุมนานาชาติฯที่ดำเนินการโดยชุมชน ผู้จัดการประชุมนานาชาติฯในปี 2547 และ 2549 มีจุดมุ่งหมายที่จะจัดสร้างพื้นที่ที่จะทำให้มีการอาสาเข้ามาทำหรือร่วมกิจกรรม การสร้างสายสัมพันธ์ และการเรียนรู้เพิ่มมากขึ้น พวกเขาคาดหวังว่า หากมีการจัดพื้นที่ในประเภทที่ถูกต้อง ผู้คนก็อยากที่จะเข้ามาดำเนินกิจกรรมในพื้นที่นั่นประหนึ่งว่าเป็นพื้นที่ที่พวกเขาเป็นเจ้าของ และหวังว่าจะเกิดแรงขับเคลื่อนในลักษณะที่รวมเป็นแรงอันหนึ่งอันเดียวกัน และมันก็เป็นไปตามคาด
จุดแข็งของแนวคิดเรื่องหมู่บ้านโลกอยู่ที่รากเหง้าของชุมชน ทั้งที่กรุงเทพฯและโตรอนโต ผู้ที่มาร่วมจัดการประชุม (ทั้งเจ้าหน้าที่และอาสาสมัคร) มีความเข้าใจและส่วนมากมีประสบการณ์ตรงเกี่ยวกับการแก้ไขปัญหาเอดส์ในระดับรากหญ้า เข้าใจถึงผลกระทบของการระบาดที่มีต่อผู้ด้อยโอกาส และทราบว่าผู้มีเชื้อเอชไอวีต้องพบพานอะไรบ้างในแต่ละวัน
หมู่บ้านโลกครั้งที่ 3 – เม็กซิโก ซิตี้ 2551
หมู่บ้านโลกยังอยู่ภายใต้การดูแลและสนับสนุนของคณะกรรมการสำหรับโครงการด้านชุมชน (Community
Programme Committee) การจัดหมู่บ้านโลกได้ถูกบูรณาการเข้าสู่ระบบการจัดกำลังเจ้าหน้าที่ของสมาคมเอดส์นานาชาติและการจัดงบประมาณหลักของการประชุมฯ และเมื่อหลายปีผ่านไป ความต่อเนื่องและความทรงจำเชิงสถาบันเกี่ยวกับหมู่บ้านโลก ก็มีความมั่นคงในท้ายที่สุด
ขณะนี้ ยังไม่ได้มีการจัดทำรายละเอียดเกี่ยวกับองค์ประกอบหรือสิ่งต่างๆที่จะมีในหมู่บ้านโลกสำหรับการประชุมนานาชาติฯปี 2551 นี้ แต่สิ่งท้าทายในขณะที่ความสำเร็จของหมู่บ้านโลกกำลังเบ่งบานขึ้นเรื่อยๆนี้ก็คือ การทำให้หมู่บ้านโลกได้รับการบูรณาการเข้าสู่การประชุมนานาชาติครบทุกส่วน และได้รับการรับรองในฐานะที่เป็นโครงการหนึ่งที่ก้าวย่างไปอย่างเท่าเทียมพร้อมกับโครงการอื่นๆของการประชุม โดยเฉพาะอย่างยิ่งในส่วนของการตลาดและการส่งเสริมประชาสัมพันธ์การประชุม
สำหรับรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับหมู่บ้านโลกของการประชุมนานาชาติฯปี 2551 โปรดดูที่ www.aids2008.org และเนื้อหาเรื่อง หมู่บ้านโลก ในเว็บไซต์นี้